Monitoring zemljišta

Obaveza uspostavljanja sistematskog monitoringa zemljišta na prostoru Republike Srbije definisana je Zakonom o zaštiti životne sredine (Službeni glasnik RS, br.135/04, 36/2009, 36/2009 – dr. zakon, 72/2009 – dr. zakon i 43/2011 – odluka US) i utvrđena strateškim dokumentima u oblasti zaštite životne sredine (Nacionalni program zaštite životne sredine, Nacionalna strategija održivog razvoja Republike Srbije, Akcioni plan za sprovođenje Strategije održivog razvoja i drugim dokumentima).

U skladu sa članom 69. ovog Zakona, Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave, u okviru svojih nadležnosti utvrđenih zakonom, obezbeđuju kontinuiranu kontrolu i praćenje stanja životne sredine (monitoring). Monitoring je sastavni deo informacionog sistema životne sredine, a finansijska sredstva za njegovu realizaciju obezbeđuju Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave.

Članom 70. ovog Zakona definisana je sadržina i način vršenja monitoringa. Monitoring se vrši sistematskim praćenjem vrednosti indikatora, odnosno praćenjem negativnih uticaja na životnu sredinu, stanja životne sredine, mera i aktivnosti koje se preduzimaju u cilju smanjenja negativnih uticaja i podizanja nivoa kvaliteta životne sredine.

Usvajanjem Zakona o zaštiti zemljišta (Službeni glasnik RS, br 112/2015) obezbeđena je osnova za uspostavljanje sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta, donošenje programa sistematskog praćenja stanja i kvaliteta zemljišta i održavanje baze podataka o stanju i kvalitetu zemljišta, u državnoj i lokalnoj mreži monitoringa (član 28).

Usvajanjem Uredbe o graničnim vrednostima zagađujućih, štetnih i opasnih materija u zemljištu (Službeni glasnik RS, broj 30/2018) utvrđene su granične vrednosti čije prekoračenje ukazuje na nivo kontaminacije koji narušava ekološku ravnotežu, nameće dodatna ispitivanja tog zemljišta kao i ograničenja u načinu upravljanja (član 3.).

U skladu sa članom 6. Uredbe o programu sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta, indikatorima za ocenu rizika od degradacije zemljišta i metodologiji za izradu remedijacionih programa (Službeni glasnik RS, 88/2010), lokalna mreža lokaliteta za praćenje kvaliteta zemljišta uspostavlja se za praćenje kvaliteta zemljišta na nivou autonomne pokrajine. Lokalnu mrežu čine dopunski lokaliteti koji se određuju na osnovu merenja ili postupaka procene, a za koje nema podataka o nivou zagađujućih materija.

U skladu sa članom 10. iste Uredbe podaci dobijeni realizacijom programa sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta koriste se za ocenjivanje kvaliteta zemljišta, kao i za izradu izveštaja o stanju zemljišta i sastavni su deo informacionog sistema zaštite životne sredine i dostavljaju se Agenciji za zaštitu životne sredine.

Polazne osnove za izradu programa sistematskog praćenja stanja zemljišta date su u priručniku „Praćenje stanja zemljišta – zakonski osnov, ciljevi i indikatori“ koji je pripremila Agencija za zaštitu životne sredine. Priručnik možete preuzeti ovde.

Monitoring kvaliteta zemljišta, realizovan u periodu od 2002-2018.g., finansiran od strane Pokrajinskog sekretarijata za urbanizam i zaštitu životne sredine, obuhvatio je praćenje hemijskih, radioloških i bioloških indikatora kvaliteta:

  • poljoprivrednog zemljišta (50 lokaliteta po kriterijumu zastupljenosti pojedinih geomorfoloških celina – aluvijalni nanosi, lesni plato, lesna terasa, eolski peskovi, Fruška gora i Vršačke planine i tipova zemljišta, preko 1000 ha)
  • nepoljoprivrednog zemljišta u industrijskim zonama većih gradova, zaštićenim prirodnim dobrima, u blizini benzinskih pumpi i na dečijim igralištima i u okolini osnovnih škola (industrijske zone Pančeva, Beočina, Sombora, Novog Sada, Vrbasa, Zrenjanina, Subotice i Kikinde; preko 39 lokaliteta u najznačajnijim prirodnim dobrima; 9 mernih mesta oko benzinske pumpe “Minut”na autoputu E75 Beograd-Novi Sad; 30 objekata u okviru PU “Radosno detinjstvo” Novi Sad).
  • kvalitet zemljišta na deponijama u APV ispitivan je tokom 2013-2017. god. Na svim komunalnim deponijama na teritoriji AP Vojvodine (45 lokalnih samouprava)
  • kvalitet zemljišta na divljim deponijama u APV ispitivan je tokom 2018. godine. Lokacije obuhvaćene monitoringom bile su divlje deponije/smetlišta na teritoriji AP Vojvodine, a odabrane su na osnovu dostavljenih podataka iz Upitnika o upravljanju otpadom u lokalnim samoupravama. Izvršeno je uzorkovanje na 56 divljih deponija na teritoriji AP Vojvodine.

Izveštaji i publikacije:

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2003-2008

Usvojeni propisi